Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Αυτοδιοίκηση, Διοίκηση Πρόγραμμα «Καλλικράτης»: Μεταρρύθμιση ή απορύθμιση;
Πρόγραμμα «Καλλικράτης»: Μεταρρύθμιση ή απορύθμιση; Εκτύπωση E-mail

Άρθρο του Γιώργου Αγοραστάκη

 

Είναι κοινή η διαπίστωση στη χώρα μας ό,τι χρειάζεται μια μεταρρύθμιση που να αποκεντρώσει το συγκεντρωτικό πολιτικό και διοικητικό της σύστημα ενισχύοντας την αυτοδιοίκηση και ταυτόχρονα την δημοκρατία.

 

Η «διοικητική μεταρρύθμιση», -για την οποία μιλούσαμε μέχρι χτες- ορίστηκε ως μια δημοκρατική και αποκεντρωτική μεταρρύθμιση του συγκεντρωτικού κράτους. Ο πρωταρχικός σκοπός της ήταν και παραμένει, να περιοριστεί το κράτος στα επιτελικά του καθήκοντα –όπως προβλέπει το Σύνταγμα- και να αποκεντρωθούν προς την αυτοδιοίκηση εκτελεστικές εξουσίες και κρατικές αρμοδιότητες, ώστε να ασκούνται πλησιέστερα στην κοινωνία και με την συμμετοχή της κοινωνίας. Με άλλα λόγια εκείνο που καθορίστηκε ότι έπρεπε να αλλάξει και να μεταρρυθμιστεί ήταν κυρίως το κράτος.

 

Οι αλλαγές που προβλέπει το πρόγραμμα «Καλλικράτης» περιορίζονται στην αυτοδιοίκηση και δεν θίγουν ουδόλως τον συγκεντρωτισμό του κράτους. Ακόμα αυτές οι αλλαγές που προωθεί στην αυτοδιοίκηση είναι κυρίως οργανωτικού τύπου και αφορούν κατά κύριο λόγο τα σχήματα της αυτοδιοίκησης και όχι το περιεχόμενό της.

 

Στην αξιολόγηση που κάνει το πρόγραμμα «Καλλικράτης» στην προηγούμενη  μεταρρύθμιση «Καποδίστριας» κρίνει σωστά ό,τι αυτή δεν πέτυχε στους στόχους της να δημιουργήσει με τις συνενώσεις αποτελεσματικούς Δήμους, γιατί «η Πολιτεία δεν στήριξε ουσιαστικά τους νέους ΟΤΑ με πολιτικές προγραμματικής, οργανωτικής και λειτουργικής αναβάθμισης καθώς και με επαρκή χρηματοδότηση, ούτε προχώρησε σε μια σχεδιασμένη, με ενιαίο τρόπο, και ολοκληρωμένη αλλαγή του διοικητικού συστήματος της χώρας, με αποτέλεσμα το κάθε βήμα να μένει μετέωρο». Με την υιοθέτηση όμως στην συνέχεια δημοσιονομικών στόχων για «δημιουργία οικονομιών κλίμακας στην αυτοδιοίκηση» και «εξοικονόμησης πόρων, μέσω του περιορισμού του αριθμού των ΟΤΑ…» επαναλαμβάνει τα ίδια μέτρα του «Καποδίστρια», που θα φέρουν βέβαια και τα ίδια ή και χειρότερα αποτελέσματα στην Αυτοδιοίκηση.

 

Μια μεταρρύθμιση που δεν θίξει τον συγκεντρωτισμό του κράτους, που δεν ανακατανείμει  εξουσίες, αρμοδιότητες και πόρους μεταξύ κράτους και αυτοδιοίκησης, που δεν ενισχύσει την δημοκρατία, αλλά περιοριστεί μόνον σε συνενώσεις, θα αναπαράγει τον συγκεντρωτισμό και τον απαξιωμένο κομματισμό σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και θα καταλήξει στο τέλος σε μια απορύθμιση της αυτοδιοίκησης.

 

Η ιστορία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης απόδειξε πόσο ισχυρές είναι οι πολιτικές που θέλουν και κρατούν στην χώρα μας μια συγκεντρωτική και πλήρως ελεγχόμενη διοικητική δομή από την εκάστοτε κυβέρνηση. Που θέλουν την αυτοδιοίκηση ως μια συμπληρωματική και εξαρτημένη διοικητική δομή που διεκπεραιώνει τυποποιημένες γραφειοκρατικές λειτουργίες του κράτους και μόνο. Από της ίδρυσής της η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση οπισθοδρομεί διαρκώς. Οι κυβερνήσεις την απογύμνωσαν από αρμοδιότητες με ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο, την άφησαν υπο-στελεχωμένη και  χωρίς ικανούς οικονομικούς πόρους, μ’ αποτέλεσμα να εμφανίζεται σήμερα ως ένας αδύναμος και ανίσχυρος θεσμός. Ένας θεσμός χωρίς περιεχόμενο που πρέπει να αλλάξει.

 

Η μεταφορά αρμοδιοτήτων – πόρων

 

Κρίσιμο ζήτημα σε μια διοικητική μεταρρύθμιση αποτελεί το πολιτικό περιεχόμενο που προσδίδεται στους οργανισμούς της Αυτοδιοίκησης και ποιες είναι οι πολιτικές και διοικητικές αρμοδιότητες που τους αποδίδονται, ιδιαίτερα στο β’ βαθμό.

 

Το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» προβλέπει την μεταφορά στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση, των αρμοδιοτήτων και πόρων των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων που απομένουν μετά την μεταφορά μιας ομάδας τους στην α’ βάθμια. Από την κρατική Περιφέρεια προβλέπει την σταδιακή μεταφορά στο μέλλον ορισμένων επιμέρους κρατικών αρμοδιοτήτων, «που δεν περιλαμβάνουν αντικείμενα με αποφασιστική αρμοδιότητα»! Δηλαδή σχεδόν τίποτα! Είναι προφανές ότι η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση θα είναι ένα άδειο κουτί.

 

Στο ζήτημα της μεταφοράς κρατικών αρμοδιοτήτων και ανακατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των δύο βαθμών αυτοδιοίκησης, είχαμε προτείνει στο παρελθόν την μεταβίβαση κυρίως στο β’ βαθμό όλων των αρμοδιοτήτων της κρατικής Περιφέρειας όπως και όλων των αποκεντρωμένων υπηρεσιών του κράτους μαζί με τους αναλογούντες πόρους. Στο πακέτο των αρμοδιοτήτων που μεταβιβάζονται εξ αρχής και αποκλειστικά στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση πρέπει να είναι και η διαχείριση των Περιφερειακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ 2007-2013. Εξαίρεση από την μεταβίβαση πρέπει να υπάρξει μόνο στις αρμοδιότητες των Υπουργείων Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Δικαιοσύνης, Οικονομικών και Πολιτισμού (τομέας Αρχαιολογίας).

 

Ο β’ Βαθμός Αυτοδιοίκησης

 

Η εισαγωγή της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης ως β' βαθμός αυτοδιοίκησης πρέπει να γίνει σε συνδυασμό με την υπάρχουσα Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Η περιφερειακή συγκρότηση της β’ βάθμιας αυτοδιοίκησης δεν πρέπει να ακυρώσει την πολιτική οντότητα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Οι μικρότεροι νομοί δεν πρέπει να υπαχθούν πολιτικά στους μεγαλύτερους. Με τη δημιουργία της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης και την κατάργηση της Νομαρχιακής, ο Νομός της έδρας θα αποκτήσει την πολιτική και αναπτυξιακή ηγεμονία εις βάρος των άλλων νομών με τελικό αποτέλεσμα την ενίσχυση του περιφερειακού υδροκεφαλισμού. Στην Ελλάδα υπάρχουν 9 στις 13 περιφέρειες μεταξύ των οποίων και η Κρήτη που ο νομός της έδρας πλειοψηφεί. Προκειμένου να αποφευχθούν αυτές οι στρεβλώσεις θα πρέπει δημιουργηθούν τα κατάλληλα θεσμικά αντίβαρα.

 

Η δευτεροβάθμια αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει αιρετά πολιτικά όργανα και στους Νομούς και στις Περιφέρειες (Νομαρχιακά Συμβούλια και Περιφερειακό Συμβούλιο) με σαφώς καθορισμένους πολιτικούς ρόλους, αρμοδιότητες και πόρους και στα δύο εσωτερικά επίπεδα. Το πρόγραμμα «Καλλικράτης» ενώ αναγνωρίζει την «πολιτική οντότητα», (αιρετά όργανα, αρμοδιότητες, πόρους), στο επίπεδο του Δήμου και του Δημοτικού Διαμερίσματος, την αρνείται στο επίπεδο του Νομού για την β’ βάθμια αυτοδιοίκηση.

 

Η δημοκρατία στην αυτοδιοίκηση

 

Η αποκέντρωση του κράτους  προς την αυτοδιοίκηση πρέπει να αποσκοπεί στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, στην απελευθέρωση της αναπτυξιακής δυναμικής, στην επανασύνδεση του πολίτη με τα συλλογικά όργανα λήψης των αποφάσεων με μορφές άμεσης δημοκρατίας και διαφάνειας. Τα αυτοδιοικητικά οργανωτικά σχήματα πρέπει να διασφαλίζουν, την συμμετοχή του κοινωνικού σώματος στην διοίκηση των υποθέσεών του και την άσκηση της τοπικής δημοκρατίας.

 

Στο επίκεντρο μιας μεταρρύθμισης πρέπει να βρεθεί όχι μόνο η αποκέντρωση του κράτους στην αυτοδιοίκηση αλλά και η ενίσχυση της δημοκρατίας στην αυτοδιοίκηση. Απαιτούνται να γίνουν δραστικές αλλαγές στην δομή και την λειτουργία των Οργανισμών της Αυτοδιοίκησης ώστε να διασφαλίζεται η άμεση συμμετοχή των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών στην διοίκηση των υποθέσεών τους και να ενισχύεται η αντιπροσωπευτική δημοκρατία με στοιχεία άμεσης δημοκρατίας. Αλλαγές που ν’ αναζωογονούν τη δημοκρατική λειτουργία της αυτοδιοίκησης και να εμπεδώνουν τη σχέση των τοπικών κοινωνιών με την πολιτική.

 

Τα μεγάλα αυτοδιοικητικά σχήματα που εισάγει το πρόγραμμα «Καλλικράτης» χωρίς νέους θεσμούς  συμμετοχής-συνδιαχείρισης και ελέγχου από τους πολίτες  θα  λειτουργήσουν εις βάρος της δημοκρατίας και θα θέσουν στο περιθώριο της οικονομικής και πολιτικής διαδικασίας πολλές τοπικές κοινότητες.  Το τοπικό θα χαθεί στα μεγάλα υπερτοπικά μεγέθη και η τοπική αυτοδιοίκηση θα χάσει την ουσία της που είναι η άμεση σχέση των εκλεγμένων με την τοπική κοινωνία.

 

Μια δημοκρατική μεταρρύθμιση στην αυτοδιοίκηση πρέπει να θεμελιωθεί σε τρεις κατά βάση πυλώνες:

* στην αναλογική αντιπροσώπευση των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων στα όργανα της αυτοδιοίκησης με το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής.

* στην αναβάθμιση των συλλογικών οργάνων σε βάρος των μονοπρόσωπων διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη δημοκρατική συμμετοχή με την αποτελεσματικότητα..

* την εισαγωγή κανόνων πολιτικής συμμετοχής και άμεσης δημοκρατίας και την υιοθέτηση ενός μοντέλου ανοιχτής διακυβέρνησης.

 

1.         Το εκλογικό σύστημα στο πρόγραμμα «Καλλικράτης» είναι καθαρά πλειοψηφικό αφού εξασφαλίζει μια σημαντική εξουσία στον σχετικά πλειοψηφούντα συνδυασμό, ο οποίος εκλέγει τα 3/5 των μελών των Συμβουλίων. Είναι ένα σύστημα που νοθεύει τη δημοκρατία και αποδίδει μειωμένη δημοκρατική νομιμοποίηση στα αυτοδιοικητικά όργανα όπως και ενισχύει στην εξουσία του ενός.

       Επιβάλλεται λοιπόν η εκλογή όλων των οργάνων της Αυτοδιοίκησης με το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής σε όλες τις βαθμίδες αυτοδιοίκησης, για τη δημοκρατικότερη συγκρότηση των οργάνων και την αναλογική εκπροσώπηση κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων σ’ αυτά. Η εφαρμογή της απλής αναλογικής διευκολύνει τις αναγκαίες διεργασίες κοινωνικής συναίνεσης, την ανάληψη πολιτικής ευθύνης από διαφορετικές δυνάμεις καθώς και τη συμμετοχή τους στα αιρετά όργανα.

 

2.         Το προτεινόμενο σύστημα διοίκησης στο πρόγραμμα «Καλλικράτης» ενισχύει περισσότερο την μονοπρόσωπη εξουσία του Περιφερειάρχη και του Δημάρχου σε βάρος των συλλογικών οργάνων, επιτροπών και συμβουλίων. Χαρακτηριστικό είναι υποβάθμιση του ρόλου των Δημαρχιακών Επιτροπών στις οποίες υπάρχει εκπροσώπηση όλων των συνδυασμών του Δημ. Συμβουλίου με τη ταυτόχρονη απόδοση αποφασιστικής αρμοδιότητας στις εκτελεστική Επιτροπή στην οποία συμμετέχει ο Δήμαρχος και οι Αντιδήμαρχοι που αυτός ορίζει. Ανάλογα και στο Περιφ.Συμβούλιο. Το σύστημα πρέπει να γίνει περισσότερο «συμβουλιακό» και λιγότερο μονοπρόσωπο (αρχηκοκεντρικό). Πρέπει να διευρυνθούν οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες των συλλογικών οργάνων και να περιοριστούν από το μονοπρόσωπο όργανο, ώστε τα συλλογικά όργανα να βουλεύονται και να ασκούν με αποτελεσματικότητα τις αρμοδιότητές τους.

 

3.         Τα αυτοδιοικητικά οργανωτικά σχήματα και λειτουργίες πρέπει να διασφαλίζουν, την άμεση συμμετοχή των πολιτών στην διοίκηση των υποθέσεών τους με την εισαγωγή ορισμένων αποκεντρωτικών διαδικασιών άμεσης δημοκρατίας. Η αποκέντρωση στην άσκηση της πολιτική εξουσίας δεν αφορά μόνο το κράτος αλλά και την αυτοδιοίκηση. Η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να είναι ένας απόμακρος διοικητικός μηχανισμός, δεν μπορεί να είναι κρατικιστική και γραφειοκρατική, αλλά δημοκρατική, αντιγραφειοκρατική. Το πρόγραμμα εισάγει μεν ορισμένες νέες διαδικασίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, αλλά μόνο στον τομέα της παροχής υπηρεσιών. Το ζήτημα είναι πως αυτά τα συστήματα ενσωματώνονται και στην άσκηση της διακυβέρνησης.

 

Η χρηματοδότηση - το προσωπικό

 

Το πρόγραμμα «Καλλικράτης» παραλείπει έναν απαρέγκλιτο όρο για τη «διοικητική μεταρρύθμιση». Την ταυτόχρονη «φορολογική μεταρρύθμιση» που θα ανακατανείμει υφιστάμενους φορολογικούς πόρους και θα αποδίδει στην Αυτοδιοίκηση σταθερούς και δυναμικούς πόρους, προκειμένου να ασκεί με οικονομική αυτοδυναμία και επάρκεια τις αρμοδιότητες της. Το θέμα της φορολογικής μεταρρύθμισης που αποτελεί χρόνιο και καθολικό αίτημα της αυτοδιοίκησης φαίνεται ότι οδηγείται στις καλένδες. Η αυτοδιοίκηση αναμένεται να βρεθεί πιο μέσα στις συμπληγάδες των γενικότερων δημοσιονομικών στόχων και να δει τους πόρους της να μειώνονται ξανά.

 

Σημαντικό ζήτημα -εκ των πραγμάτων- αναδεικνύεται επίσης και το ζήτημα του προσωπικού. Δεδομένων δύο προβλημάτων, της υποστελέχωσης της αυτοδιοίκησης και της άνισης μισθολογικής κατάστασης του προσωπικού της, εάν δεν δημιουργηθεί μια ενιαία και ικανοποιητική μισθολογική βάση για το προσωπικό της ώστε να μπορούν να γίνουν οι μετακινήσεις-μετατάξεις από το ένα επίπεδο στο άλλο και εάν δεν στελεχωθεί με το κατάλληλο προσωπικό, θα δημιουργηθούν ανυπέρβλητα προβλήματα και το εγχείρημα θα αποτύχει.

 

Τελικά

Από το πώς θα ρυθμιστούν τελικά όλα τα παραπάνω θα εξαρτηθεί το μέλλον του θεσμού και η δυνατότητα που θα ‘χουν οι τοπικές κοινωνίες να αγωνίζονται τα προβλήματά τους και να διαχειριστούν την πρόοδό τους στο μέλλον. Εμείς από τις θέσεις που βρισκόμαστε στην Αυτοδιοίκηση, θα συνεχίσομε να διεκδικούμε μια πραγματική και προωθητική μεταρρύθμιση. Θα συνεχίσομε ν’ αγωνιζόμαστε για να αναγεννηθεί η αυτοδιοίκηση ως λαϊκός και κοινωνικός θεσμός και να καταστεί φορέας κοινωνικής και οικονομικής προόδου, φορέας ουσιαστικής κοινωνικής συμμετοχής και δημοκρατίας.

 

26-1-2010

Γιώργος Αγοραστάκης

Μέλος του Δ.Σ. της ΕΝΑΕ

Νομ .Σύμβουλος Χανίων

 

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr