Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Περιβάλλον, Φυσικοί Πόροι, Κλίμα Ορεινές περιοχές Ν. Χανίων: βιώσιμη ανάπτυξη - προστασία περιβάλλοντος
Ορεινές περιοχές Ν. Χανίων: βιώσιμη ανάπτυξη - προστασία περιβάλλοντος Εκτύπωση E-mail

Εισήγηση Γιώργου Αγοραστάκη, στην Ημερίδα προγράμματος MEDMONT - MAIX "αξιολόγηση έργων για βιώσιμη ανάπτυξη" για το  διεθνές έτος βουνών 2002, Χανιά 13/12/2002

 

ΑσκύφουΟ Νομός Χανίων έχει έκταση 2.376 τ. χλμ. και πληθυσμό 150.387 κατοίκους. Το έδαφός του είναι στη μεγαλύτερή του έκταση ορεινό και ημιορεινό. Η κατανομή του εδάφους σε κατηγορίες έχει ως εξής : 18% πεδινό (<200m), 19% ημιορεινό (200-400m) και 63% ορεινό (>400m). Οι ορεινοί όγκοι καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της συνολικής έκτασης του, διαμορφώνοντας ένα σύνθετο ανάγλυφο με κοιλάδες, ποτάμια, βαθιές χαράδρες και ποικίλου εύρους παραθαλάσσιες ζώνες. Το πεδινό μέρος της περιοχής βρίσκεται στη βόρεια πλευρά. Σ' αυτήν είναι συγκεντρωμένες οι παραγωγικές δραστηριότητες και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

 

Το κλίμα του νομού είναι εύκρατο με αρκετές βροχές. Υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία τύπων, μορφών και παραλλαγών του μεσογειακού τύπου κλίματος. Η κλιματική ποικιλία και οι διαφοροποιήσεις κατά περιοχές, οφείλεται στο μεγάλο υψομετρικό εύρος, στην ποικιλία των εκθέσεων στους ανέμους και στο έντονο μορφοανάγλυφο της περιοχής.

 

Στο Νομό δεσπόζει το συγκρότημα των Λευκών Ορέων που εκτείνεται κατά μήκος από τα ανατολικά προς τα δυτικά, με μεγάλο αριθμό βουνοκορφών και με υψηλότερη κορυφή τις Πάχνες (2.453μ.). Ο ορεινός αυτός όγκος αποτελεί ένα φυσικό μουσείο διεθνούς σημασίας. Περιλαμβάνει μια μοναδική ποικιλία βιοτόπων και ειδών. 

Εξ αιτίας της μορφολογίας και του κλίματος ο Νομός Χανίων διακρίνεται για την έντονη ποικιλότητα, φυσική, βιολογική, γεωργική κτλ.

 

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

 

Ο Νομός διαθέτει μοναδικά οικοσυστήματα. Έχουν πιστοποιηθεί και έχουν ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000, 15 περιοχές που καταλαμβάνουν το 42% της έκτασής του. 

Η γεωγραφική απομόνωση της Κρήτης, -και η  μακροχρόνια εξέλιξη των απομονωμένων ειδών-, σε συνδυασμό με τις διαφορετικές καταστάσεις που δημιουργεί το έντονο ανάγλυφο,  είχαν ως αποτέλεσμα την ύπαρξη πολλών διαφορετικών ενδιαιτημάτων και μεγάλο πλούτο σε ενδημικά είδη χλωρίδας και πανίδας. Η Κρήτη και ιδιαίτερα ο Νομός Χανίων παρουσιάζει τον μεγαλύτερο ενδημισμό στην Μεσόγειο. Αποκλειστικά στην Κρήτη απαντούν 206 taxa (162 είδη). 

Το φυσικό περιβάλλον του ορεινού χώρου διατηρεί μια εξαιρετική μοναδικότητα με πολλά και συχνά σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας (φυτά, δάση, άγρια ζωή κ.λ.π.), με εξαιρετικής ομορφιάς και αυθεντικότητας τοπία (κορυφές, φαράγγια, σπήλαια) και ανεκτίμητους φυσικούς πόρους (π.χ. νερό) σε διάφορες μορφές (ποτάμια, λίμνες, πηγές, υπόγεια ύδατα).

Η πλειοψηφία των ενδημικών φυτών της Κρήτης βρίσκεται στους ορεινούς όγκους, σε φαράγγια, γκρεμούς και πετρώδη εδάφη. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση παρατηρείται στα Λευκά Όρη. Τα περισσότερα από τα ενδημικά είδη, βρίσκονται σε μεγάλα υψόμετρα ή σε ορισμένα φαράγγια ή περιορίζονται στα μικρά νησάκια γύρω από την Κρήτη. Τα είδη αυτά θεωρούνται απειλούμενα κυρίως λόγω της σπανιότητας τους.

Στους ορεινές περιοχές καταγράφονται μια σειρά περιβαλλοντικά προβλήματα και κίνδυνοι. Ως τέτοια μπορούν να αναφερθούν οι πυρκαγιές, η διάβρωση και η απόπλυση των επικλινών εκτάσεων, η  ανορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων (υπεράντληση υδάτων - αλόγιστη χρήση), η επιβάρυνση από τις γεωργικές χρήσεις με την αλόγιστη χρήση των μηχανικών μέσων, την ανεξέλεγκτη χρήση φυτοχημικών μέσων - λιπασμάτων και άλλων χημικών σκευασμάτων, η υπερβόσκηση και η μονοκαλλιέργεια της ελιάς κ.τ.λ. Σε ορισμένες περιοχές οι κύριοι κίνδυνοι και οι απειλές στα ενδιαιτήματα, προέρχονται εξ΄ αιτίας της άναρχης τουριστικής ανάπτυξης. Ιδιαίτερα έντονες είναι οι πιέσεις για την αλλαγή χρήσεων γης σε αυτές τις περιοχές, κυρίως εξαιτίας της επέκτασης των οικιστικών και τουριστικών χρήσεων.

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

 

Με την πάροδο του χρόνου η τάση που παρατηρείται στο Νομό, στη διάρθρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων και στην απασχόληση είναι η συνεχής υποχώρηση του πρωτογενή τομέα αλλά και του δευτερογενή τομέα και η γρήγορη ανάπτυξη του τριτογενή τομέα, και ειδικότερα του τουρισμού.

   Ο αγροτικός τομέας παραδοσιακά είχε την πρωτοκαθεδρία έναντι των άλλων τομέων της οικονομικής δραστηριότητας, τόσο σε σχέση με την απασχόληση όσο και σε σχέση με τη διαμόρφωση του Ακαθάριστου Προϊόντος. Σήμερα χάνει την θέση του από τις υπηρεσίες.

Η ανάπτυξη που πραγματοποιείται, συγκεντρώνεται κυρίως στο βόρειο τμήμα και γύρω από τα αστικά κέντρα με αιχμή τον τουρισμό και τη γεωργία. Η ενδοχώρα διατηρεί τον -σχεδόν μονομερή- προσανατολισμό της στην γεωργία και την κτηνοτροφία, αλλά με συνεχή υποχώρηση της παραγωγικής ικανότητας. Αποδυναμωμένη από την έξοδο των αγροτικών πληθυσμών και την εγκατάστασή τους στα αστικά κέντρα και στους χώρους τουριστικής ανάπτυξης βρίσκεται σε απόσταση από το "παραγωγικό" βόρειο μέρος της περιοχής. Έτσι σήμερα μπορεί να διακρίνει κανείς την έντονη ενδονομαρχιακή ανισότητα.

Ο πληθυσμός των  ορεινών περιοχών ασχολείται με την παραδοσιακή γεωργία, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, τις παραδοσιακές τέχνες και σε μικρότερο βαθμό με τη βιοτεχνία και τον τουρισμό. Ο πρωτογενής τομέας επιτελεί ζωτικό ρόλο για την ορεινή οικονομία και την ανάπτυξη της, καθώς ταυτίζεται ουσιαστικά με την παραγωγική δομή, το εισόδημα και την απασχόληση των τοπικών νοικοκυριών.

Τα βασικά προβλήματα επικεντρώνονται στην συρρίκνωση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, στο μικρό μέγεθος και στον πολυκερματισμό της αγροτικής γης, στην έντονη εξάρτηση από τη γεωργία και τη κτηνοτροφία, στην περιορισμένη αποδοτικότητα των ορεινών εδαφών (κλίσεις και  παραγωγικότητα, μικρό ποσοστό αρδευόμενων εκτάσεων, κ.λ.π.), στην οργανωτική ανεπάρκεια των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και των συνεταιριστικών οργανώσεων, προβλήματα που συνιστούν ένα πλέγμα οικονομικών μειονεκτημάτων, άμεσα συνδεδεμένων με τη λειτουργία τη αγοράς, που έχουν οικονομικά περιθωριοποιήσει τις περιοχές αυτές.

 

Στον ορεινό χώρο υπάρχει σοβαρή έλλειψη υποδομών. Το οδικό δίκτυο λόγο τις γεωμορφολογίας του νομού και τις διάσπαρτης μορφής της οικιστικής ανάπτυξης, παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των επί μέρους περιοχών και είναι πολύ κατώτερο του μέσου αποδεκτού όρου.

Η απομόνωση, η απομάκρυνση και η δυσχέρεια πρόσβασης ανάλογα με την ένταση και το μέγεθος τους, από κοινού συμβάλουν στο φαινόμενο της περιθωριοποίησης του ορεινού χώρου και του πληθυσμού τους.

Από δημογραφικής άποψης κυρίαρχο είναι το φαινόμενο των μικρών οικισμών και της δημογραφικής συρρίκνωσης (μείωση πληθυσμού, γήρανση κ.λ.π.) που σε πολλές περιπτώσεις αγγίζει τα όρια της ερημοποίησης.

Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα ο ορεινός χώρος δεν έτυχε ειδικής αντιμετώπισης από την εθνική και κοινοτική αγροτική πολιτική, -παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του-, αλλά περιορίστηκε στην χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων και επιδομάτων, το ίδιο όπως γίνεται και στις άλλες αγροτικές περιοχές, δεν αναπτύχθηκε το ίδιο, δεν δόθηκε ουσιαστική ώθηση προς την ισόρροπη και ολοκληρωμένη ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα, με αποτέλεσμα τη σταδιακή υποβάθμισή του.

Το βασικό χαρακτηριστικό των ορεινών ζωνών, έγκειται στο ότι συνιστούν κατά κανόνα μειονεκτικές φθίνουσες περιοχές με χαρακτηριστικά γεωγραφικής απομόνωσης, δημογραφικής συρρίκνωσης, αδύναμης παραγωγικής βάσης, περιορισμένων οικονομικών επιδόσεων και ελλειμματικών τεχνικών και κοινωνικών υποδομών, ενώ ταυτόχρονα συγκεντρώνουν πλήθος πλεονεκτημάτων και ιδιαιτεροτήτων που όμως βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση.

Μια πρώτη κατηγορία αφορά τα φυσικά πλεονεκτήματα και τη μοναδικότητα της φύσης (ψηλά βουνά, απότομες πλαγιές, κοιλάδες, χαράδρες και φαράγγια, αλλά και έντονα καιρικά φαινόμενα), που ορίζει μεταξύ άλλων την υψηλή τουριστική ελκυστικότητα και την δυνατότητα για ήπια αναπτυξιακή δυναμική του φυσικού αυτού χώρου.

Μια δεύτερη κατηγορία αφορά τα κοινωνικά πλεονεκτήματα. Οι ορεινές κοινωνίες είναι κοινωνίες με ιδιαιτερότητες και ξεχωριστή φυσιογνωμία, με μοναδική πολιτιστική παράδοση, ήθη και έθιμα, λαογραφικά στοιχεία, πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία, λαϊκή τέχνη, κοινωνική ζωή, γλωσσικά ιδιώματα και αξίες. Πράγμα που τις καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικές και αγαπητές στους αστούς.

 

ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

 

Ο όρος «βιώσιμη ανάπτυξη» ή «αειφόρος ανάπτυξη», όπως χρησιμοποιείται, δηλώνει μια πολιτική και μια  στρατηγική για μια συνεχή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, που δεν οδηγεί σε καταστροφή του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων από τους οποίους εξαρτώνται οι ανθρώπινες δραστηριότητες.  Διεθνώς ορίζεται ως "η ανάπτυξη η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες". (Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη - Επιτροπή Brundtland)

Η ανάπτυξη αυτή συνεπάγεται την προστασία του περιβάλλοντος, με τη διατήρηση της γενικής ισορροπίας και αξίας του αποθέματος φυσικού κεφαλαίου.

Από την μέχρι εδώ έκθεση των καταστάσεων στον ορεινό χώρο των Χανίων - αλλά και γενικότερα απ΄ ότι γνωρίζω, στις ορεινές περιοχές της Νότιας Ευρώπης- το πρόβλημα εντοπίζεται κατά μείζονα λόγο στην αναπτυξιακή καθυστέρηση των ορεινών περιοχών και την κατάρρευση των τοπικών κοινωνιών.

Τα προβλήματα στο περιβάλλον, οι ζημίες και οι απώλειες που υπάρχουν, προκύπτουν από ένα ανορθολογικό παραγωγικό πρότυπο που έχει κυριαρχήσει. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα και ο κίνδυνος για τους ορεινούς όγκους προκύπτει από την απουσία ή την κακή ή καταχρηστική διαχείριση που γίνεται και συνακόλουθα από την ανεξέλεγκτη δράση των ανθρώπων.

Παρά το αρνητικό κλίμα, η κατάσταση εκτιμάται ότι είναι αναστρέψιμη, αρκεί να εφαρμοστεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ανάπτυξης, το οποίο θα λειτουργήσει οριζόντια και κάθετα στον πρωτογενή τομέα των περιοχών αυτών. Στη βάση αυτή, πέραν της ανάπτυξης των βασικών αγροτικών υποδομών και του συνολικού και ολοκληρωμένου σχεδιασμού των ορεινών περιοχών, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην αξιοποίηση των συγκριτικών τους πλεονεκτημάτων τα οποία πέραν της αγροτικής παραγωγής συνδέονται και με το φυσικό, πολιτιστικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.  Σε κάθε περίπτωση ο αναφερόμενος συνολικός σχεδιασμός πρέπει να καταλήγει στην διαχείριση του χώρου, την εξασφάλιση της αρτιότητας και την διατήρηση των φυσικών αποθεμάτων...

 

...Η προσφορά ευκαιριών με άλλες δραστηριότητες, παράλληλες με την γεωργία, στις τοπικές κοινωνίες, αποτελεί αντικείμενο μιας σειράς κοινοτικών προγραμμάτων που θα εφαρμοστούν και την επόμενη προγραμματική περίοδο. Επίσης η ανάπτυξη και η βελτίωση των τεχνικών και κοινωνικών υποδομών όπως είναι προγραμματισμένο και εφαρμόζεται σήμερα, θα βελτιώσει την ζωή των ανθρώπων σ΄ αυτές τις περιοχές...

                                                                                   

Χανιά 13-12-2002

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr