Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Υγεία, Διατροφή Κρητική και Μεσογειακή διατροφή - σχέσεις και διαφορές
Κρητική και Μεσογειακή διατροφή - σχέσεις και διαφορές
Εισήγηση του Γιώργου Αγοραστάκη στην ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΕΔΗΚ, για την «ΚΡΗΤΙΚΗ & ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» 20.6.2007

Η αρχή έγινε το 1956 από το δρ. Άνσελ Κέις, γιατρό καρδιολόγο από τη Μινεσότα των ΗΠΑ, ο οποίος είχε την ιδέα για την πρώτη διακρατική μελέτη για την εξέταση των καρδιαγγειακών παθήσεων σε σχέση τον τρόπο ζωής και τη διατροφή των ανθρώπων. Οι ερευνητές του Κέις επέλεξαν τα δείγματά τους σε επτά χώρες με διαφορετικές διατροφικές συνήθειες,  Ιταλία, Γιουγκοσλαβία, Ολλανδία, Φιλανδία, ΗΠΑ, Ιαπωνία και Ελλάδα. Από την Ελλάδα επελέγησαν δύο ομάδες, μια στην Κέρκυρα και μια στην Κρήτη. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης, όπου φάνηκε ότι οι Κρήτες υπήρξαν οι υγιέστεροι και οι μακροβιότεροι από τους κατοίκους άλλων περιοχών της υδρογείου αλλά και της Μεσογείου και τούτο αποδόθηκε στη δίαιτα και διατροφή τους. Ακολούθησαν κι άλλες επιστημονικές έρευνες που επιβεβαίωσαν εκείνο που πρώτος εντόπισε ο Άνσελ Κέις.

Όμως τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών έσπευσαν να τα οικειοποιηθούν στην συνέχεια άλλοι, με την εφεύρεση του όρου «Μεσογειακή Διατροφή». Ένα όρο που όλα και όλους τα χωρεί. Έτσι η «Κρητική Διατροφή» που ξεχώρισε από την έρευνα Κέις, χάθηκε μέσα στο αόριστο περιβάλλον της «μεσογειακής διατροφής» και δεν μπορεί να διακρίνει κανείς σήμερα ποια είναι τα διακριτικά της γνωρίσματα, ποια είναι τα στοιχεία που τη συγκροτούν και τη διαφοροποιούν ως πρότυπο διατροφής.

Πως έγινε λοιπόν και ιδιοποιήθηκαν άλλοι αυτή την υπόθεση και πως μας προέκυψε η Μεσογειακή διατροφή;  Έχει αξία να απαντηθεί αυτό το ερώτημα σε μια εποχή που γύρω από τις διατροφές γίνεται ένας παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος.  Ποια δίαιτα είναι η καλύτερη, σε ποια προϊόντα βασίζεται και πως αυτά προωθούνται και στηρίζονται στην αγορά.

O Dun Gifford, Γερουσιαστής των ΗΠΑ, άνθρωπος του τομέα τροφίμων και εστιατορίων, ίδρυσε το 1988 στη Βοστόνη το Ίδρυμα Oldways (παλιοί δρόμοι) και με σκοπούς να προωθήσει την υγιή κατανάλωση και τις παραδοσιακές διατροφές διάφορων περιοχών του κόσμου στις ΗΠΑ.

Το ίδρυμα Oldways πρώτο μίλησε - κατασκεύασε τη «Μεσογειακή Διατροφή» το 1993. Γνωρίζοντας τα αποτελέσματα των ερευνών του Κέις, το Oldways σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ δημιούργησαν τη γνωστή πυραμίδα μεσογειακής διατροφής.

Αυτή η διατροφική πυραμίδα, όπως προκύπτει από μια προγενέστερη διατροφική μελέτη του Ιδρύματος Rockefeller και του Πανεπιστήμιου Princeton του New Jersey στην Κρήτη το 1948, είναι η πυραμίδα της Κρητικής διατροφής.

Η πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής πέρασε στην Ευρώπη αρχίζοντας από το Λονδίνο. Πλήθος συνέδρια έχουν πραγματοποιηθεί στην συνέχεια μ’ αυτό το θέμα. Την ευκαιρία δεν έχασε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ελαιολάδου, -που ελέγχεται από Ισπανούς και Ιταλούς-, το οποίο υιοθέτησε επίσημα και προωθεί τη Μεσογειακή διατροφή σ’ όλο το κόσμο, ως την υγιεινή διατροφή του ελαιολάδου, για να στηρίξει φυσικά το ελαιόλαδο. Στην ίδια κατεύθυνση ενεργούν πλέον επίσημα και σε συνεργασία οι κυβερνήσεις της Ιταλίας και Ισπανίας.

Στην Ευρώπη, έγινε μια γενίκευση και με βάση ένα επί μέρους στοιχείο, τη χρήση ελαιολάδου, θεωρήθηκε ότι η διατροφή των κατοίκων στις ευρωπαϊκές μεσογειακές χώρες είναι ίδια. Η μελέτη όμως Κέις αποδεικνύει ότι οι ευεργετικές επιδράσεις της Κρητικής Διατροφής στην υγεία των ανθρώπων είναι πολύ μεγαλύτερες από άλλες Μεσογειακές περιοχές και έτσι δεν τεκμηριώνεται η γενίκευση που έχει γίνει.

Μπορεί ορισμένα τρόφιμα όπως το ελαιόλαδο να είναι κοινά και σημαντικά στα πλαίσια μιας υγιεινής διατροφή αλλά δεν είναι τα μόνα. Ένα πρότυπο δίαιτας και διατροφής καθορίζεται από το σύνολο των τροφών, την ποιότητα, την ποσότητα και την αναλογία τους και φυσικά από τον τρόπο ζωής και διαβίωσης. Ένα πρότυπο διατροφής δεν μπορεί να προσδιοριστεί από ένα προϊόν.

Ακόμα και στην περίπτωση του ελαιολάδου, που λέγεται ότι αποτελεί το κοινό σημείο των μεσογειακών περιοχών και από το οποίο προσδιορίζεται η μεσογειακή διατροφή, δεν έχει την ίδια συμμετοχή στη διατροφή ως καταναλισκόμενη ποσότητα και ως συνδυασμένο υλικό με άλλες τροφές στις διάφορες μεσογειακές περιοχές, αλλά παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις. Η Κρητική διατροφή διακρίνεται από την καθολική χρήση ελαιολάδου και μάλιστα παρθένου σε μεγάλη ποσότητα, που ξεπερνά τα 30 κιλά κατ’ άτομο το χρόνο, ενώ στις άλλες μεσογειακές χώρες κυμαίνεται από 0,5 - 11 κιλά και όχι παρθένου. Στην υπόλοιπη Ελλάδα η μέση κατανάλωση είναι στο μισό της Κρήτης.

MEDDIETΑυτή την περίοδο το ίδρυμα Oldways -επιχειρεί μια δεύτερη λαθροχειρία- πραγματοποιεί μεγάλη καμπάνια στις ΗΠΑ για την καθιέρωση ενός σήματος «Μεσογειακής διατροφής» στις συσκευασίες των τροφίμων. Το ίδρυμα αυτό αναπτύσσει προγράμματα που απευθύνονται στους καταναλωτές και αποσκοπεί να τους επηρεάσει στις επιλογές τους. Επίσημα δηλώνει ότι ο στόχος του είναι να βοηθήσει τους καταναλωτές να βρίσκουν τα υγιή τρόφιμα. Από τις αναλύσεις που παραθέτει εντοπίζει ως κύριο πρόβλημα σήμερα στις ΗΠΑ τη σύγχυση που δημιουργείται στους καταναλωτές από τις εκατοντάδες σημάνσεις που φέρουν τα τρόφιμα στις υπεραγορές, την αδυναμία τους να εντοπίσουν τα υγιέστερα τρόφιμα και να αποφύγουν την εμπορική παραπλάνηση.

Προκειμένου να απλοποιηθούν οι αγορές, όπως δηλώνει, καθιερώνει και απονέμει τη σήμανση της Μεσογειακής διατροφής, την οποία μπορούν να φέρουν όλα τα προϊόντα διατροφής και τα επεξεργασμένα τρόφιμα της πυραμίδας της μεσογειακής διατροφής, ανεξάρτητα από πού και πως αυτά παράγονται. Καθορίζει δε ως κριτήρια  για τη χορήγηση του σήματος την τήρηση ορισμένων ορίων στις ουσίες τους που αφορούν τα προστιθέμενα λίπη, την περιεκτικότητα σε κορεσμένα λίπη και την περιεκτικότητα σε νάτριο και ζάχαρη. Το καλοκαίρι που διανύουμε αναμένεται να σημανθούν χιλιάδες συσκευασίες προϊόντων και τροφίμων στις ΗΠΑ ως υγιεινά τρόφιμα μεσογειακής διατροφής.

Είναι προφανές λοιπόν πως πρόκυψε ο όρος «Μεσογειακή διατροφή» και ποιους στόχους εξυπηρετεί.

Η μεσογειακή διατροφή -σε ότι αφορά το γεωγραφικό προσδιορισμό της- είναι ένα κατασκεύασμα, επιστημονικά ατεκμηρίωτο.  Στην εποχή μας που οι άνθρωποι ταξιδεύουν, ξέρουν πολύ καλά ότι οι λαοί της Μεσογείου έχουν τελείως διαφορετική διατροφή. Οι τυπικές διατροφικές συνήθειες στις μεσογειακές χώρες έχουν σημαντικές διαφορές. Ενδεχομένως να παρουσιάζουν κοινά στοιχεία από περιοχή σε περιοχή, αλλά στο σύνολο και στα επιμέρους στοιχεία τους οι διαφορές είναι μεγάλες.

Τελείως διαφορετική είναι η παραδοσιακή διατροφή των Ελλήνων από των Αράβων, των Τούρκων από των Ισπανών, των Γάλλων από των Σέρβων, των Ιταλών από των Αλγερινών κ.ο.κ. Διαφορετική είναι και η παραδοσιακή διατροφή μέσα στα ίδια κράτη. Διαφορετική στη Σικελία από τη Λομβαρδία, στην Ανδαλουσία από την Καταλονία, διαφορετική στην Κρήτη από τη Μακεδονία κ.ο.κ. Στην πραγματικότητα έχομε πολλές και διαφορετικές διατροφές στην ευρύτερη περιοχή της μεσογείου, που ορισμένες μεταξύ τους μπορεί να ‘χουν ορισμένα κοινά σημεία.

Η αποκαλούμενη λοιπόν «μεσογειακή διατροφή» είναι απροσδιόριστη, δεν έχει υπόσταση, αποτελεί επινόηση. Της προσδόθηκε τεχνητό περιεχόμενο το οποίο αντλήθηκε από την Κρητική διατροφή. Αντίθετα η Κρητική διατροφή έχει ιστορική υπόσταση και μπορεί να πιστοποιηθεί ως πρότυπο της υγιεινής διατροφής αφού βέβαια προσδιοριστεί με ακρίβεια το περιεχόμενό της.

Από το βήμα των φετινών εκδηλώσεων και δια του Συνδέσμου Ελαιοκομικών Δήμων της Κρήτης στα Χανιά απευθύνομε στην Ιατρική Κοινότητα της Κρήτης -στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και στους Ιατρικούς Συλλόγους Κρήτης- και τους προτείνω να αναλάβουν το έργο της δημιουργίας του Προτύπου της Υγιεινής Κρητικής Διατροφής. Μπορούν να στηριχτούν σε πλήθος ιατρικών και διατροφικών ερευνών -πολλές από τις οποίες- οι ίδιοι έκαναν ή συμμετείχαν. Η Κρητική Διατροφή χρειάζεται να πιστοποιηθεί επιστημονικά.

Ένα τέτοιο έργο θα έπρεπε να το αναλάβει η Ελληνική Πολιτεία. Όπως αποδείχτηκε όμως το επίσημο ελληνικό κράτος δια των αρμόδιων Υπουργείων Υγείας και Γεωργίας,  αλλά και μέρος του επιστημονικού κόσμου της χώρας, υιοθετούν και ακολουθούν το κατασκεύασμα της «μεσογειακής διατροφής». Και τούτο γιατί -χωρίς να ομολογείται- πρέπει να στηριχτούν και οι άλλες περιοχές της χώρας.

Οι Κρήτες μπορούν και οφείλουν να ανασύρουν από το παρελθόν την παραδοσιακή διατροφή τους, να την προσαρμόσουν στις σύγχρονες συνθήκες ζωής, να διαφυλάξουν και να αναδείξουν να το πραγματικό περιεχόμενό της. Τους έχει κληρονομηθεί ένας άϋλος θησαυρός από τον οποίο μπορούν να κερδίζουν το πιο πολύτιμο αγαθό για τον άνθρωπο που είναι η υγεία και η ευζωία. Ένας άϋλος θησαυρός που μετατρέπεται και σε υλικό. Με την Κρητική Διατροφή μπορεί να υποστηρίζεται ο τουρισμός και η γεωργία της Κρήτης. Για να αποδώσει όμως χρειάζεται να γίνει ισχυρή και διακριτή και όχι να χάνεται μέσα στο θολό περιβάλλον της Μεσογειακής Διατροφής.

Χανιά 20-6-2007

Γιώργος Αγοραστάκης

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr