Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Υπηρεσίες, Τουρισμός Η σύνδεση του αγροτουρισμού με τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους
Η σύνδεση του αγροτουρισμού με τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους Εκτύπωση E-mail

 

Εισήγηση του Γιώργου Αγοραστάκη στο WORKSHOP LEADER+ Εναλλακτικός τουρισμός: ποιότητα, ασφάλεια, δικτύωση, κανάλια διάθεσης, εμπορευματοποίηση» στο ΜΑΙΧ-Χανιά 22.ΙΙ.2007

                                                                                                  

Ορισμός

Ο αγροτουρισμός ως δραστηριότητα δεν έχει σαφή ορισμό. Γενικά συνηθίζεται να αποκαλείται αγροτουρισμός (rural tourism ή tourism rural, agro-tourism κ.λ.π.) το φαινόμενο των τουριστικών δραστηριοτήτων στην ύπαιθρο, σε αντιδιαστολή με τον τουρισμό μέσα στα αστικά κέντρα και τις ανεπτυγμένες παράκτιες περιοχές. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό.

 

Σήμερα η έννοια των προϊόντων «αγροτικού τουρισμού» δεν είναι ταυτόσημη με την έννοια του τουρισμού σε αγροκτήματα -με την μορφή δηλαδή που ξεκίνησε- αλλά περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία σχημάτων που διαφέρουν και από χώρα σε χώρα. Έτσι, πολλά και διαφορετικά είδη εναλλακτικού τουρισμού, που αντιστοιχούν σε πολύ διαφορετικές καταστάσεις τουρισμού και συνδέονται με τη φύση,  «οικοτουρισμός»,  «πράσινος τουρισμός», «οικολογικός τουρισμός», «φυσιολατρικός τουρισμός», «ορεινός τουρισμός», «αθλητικός τουρισμός», «τουρισμός περιπέτειας» κτλ. θα μπορούσαν να ενταχθούν στην κατηγορία του «αγροτουρισμού».

 

Ακόμη πάντως και αν γίνει δεκτός ο ευρύς ορισμός του αγροτουρισμού, ως τουριστική δραστηριότητα στην ύπαιθρο είναι φανερό, ότι ο αγροτουρισμός αντιδιαστέλλεται πλήρως με το μαζικό ή οργανωμένο παραθεριστικό τουρισμό και αποκλείει μορφές ανάπτυξης, όπως αυτές του μαζικού τουρισμού - κυρίαρχη μορφή του ελληνικού τουρισμού.

 

Ο «αγροτικός τουρισμός» καταχωρείται ως τουρισμός μικρής κλίμακας. Ένα κοινό χαρακτηριστικό του είναι ότι θεωρείται «τοπικός τουρισμός», τουρισμός "της περιοχής", που η πρωτοβουλία και διαχείρισή του ανήκει στους ανθρώπους μιας "περιοχής".

 

Τουρισμός στα χωριά

Λευκά ΌρηΤα χωριά είναι προνομιακός χώρος για την ανάπτυξη του αγροτουρισμού. Περιορίζεται στην ανάπτυξη μικρής κλίμακας τουριστικών εγκαταστάσεων που ανήκουν στους ίδιους τους κατοίκους τους. Είναι μια δραστηριότητα που αναπτύσσεται από τους απασχολούμενους κύρια στην γεωργία, σε οικογενειακές ή συνεταιριστικές τουριστικές μονάδες, με σκοπό την ενίσχυση του αγροτικού εισοδήματος και της τοπικής οικονομίας, τόσο από την εκμετάλλευση των τουριστικών καταλυμάτων, όσο και από την τροφοδοσία των τουριστικών μονάδων με προϊόντα τοπικής παραγωγής.

 

Ο τουρισμός στον αγροτικό χώρο αντιπροσωπεύει για τους γεωργούς ένα από τα λίγα μέσα για διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων τους και για καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής και της κληρονομιάς τους. Ως οικονομική δραστηριότητα, αποτελεί παράγοντα επιβίωσης και ανάπτυξης. Ως εκ τούτου η σημασία του είναι ουσιώδης για τον αγροτικό κόσμο.

 

Ο τουρισμός στα χωριά περιλαμβάνει ένα εύρος δραστηριοτήτων που αφορούν τη φύση, τον τοπικό πολιτισμό και την αγροτική ζωή. Προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες απασχόλησης και εισοδήματος στις τοπικές κοινωνίες, ενώ συμβάλλει και στην προστασία και ανάδειξη των τοπικών φυσικών και πολιτισμικών πόρων.

 

Μαζικός τουρισμός και αγροτουρισμός

Ο μαζικός τουρισμός, -λόγω της υπερ-συγκέντρωσης ανθρώπινων δραστηριοτήτων που επιφέρει στο χώρο,- είναι η δραστηριότητα που αλλάζει βαθμιαία τη λειτουργία της φύσης, καταναλώνει τους μη ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, μετατρέπει τα τοπία, επεκτείνει τις αστικές ζώνες και παράγει σημαντικά φορτία αποβλήτων. Ο μαζικός τουρισμός με την υπερ-ανάπτυξή του ή/και με την άναρχη ανάπτυξή του, απαξιώνει «το έδαφος που πατάει» και βαθμιαία χάνει το δυναμισμό του.

 

Ο αγροτουρισμός έχει ως προϋπόθεση της ύπαρξής του την ενσωμάτωση με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον μέσα σε όρια που η μικρή κοινωνία και η ίδια η φύση θέτει. Δεν χρησιμοποιεί τη φύση απλά και μόνο ως υποδοχέα της εγκατάστασής του, αλλά ως χώρο πραγμάτωσής του. Από την άποψη αυτή βρίσκεται σε αντιδιαστολή με το μαζικό τουρισμό.

 

Ο αγροτουρισμός και ο μαζικός τουρισμός ικανοποιούν διαφορετικές ανάγκες των τουριστών και απευθύνονται σε διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων.

 

Ο μαζικός τουρισμός είναι ο τουρισμός του πακέτου και της παραλίας. Για την περιοχή μας παραδοσιακά βασίζεται στον «ήλιο και θάλασσα». Είναι μαζικός (μεγάλης κλίμακας), απρόσωπος και παθητικός, αφήνει πολύ μικρό βαθμό ελευθερίας στα άτομα. Παρότι είναι ο φτηνότερος, στις μέρες μας απαιτεί υψηλά επίπεδα ποιότητας υπηρεσιών.

 

Ο αγροτουρισμός είναι αντίθετα ήπιος και επιλεκτικός τουρισμός, ιδιαίτερα απαιτητικός, συμμετοχικός σε μικρές ομάδες (μικρής κλίμακας), πιο ανεξάρτητος, με μεγάλο βαθμό ελευθερίας στα άτομα. Άνθρωποι με ειδικά ενδιαφέροντα, αναζητούν μια αυθεντική επαφή τους με τη φύση, τον τοπικό πολιτισμό, τους ανθρώπους, με τη ζωή στην ύπαιθρο, την άσκηση στην φύση. Εδώ μέσα η απαίτηση για ποιότητα δεν περιορίζεται μόνο στο χώρο διαμονής, αλλά και στο δημόσιο χώρο (φυσικό και πολιτιστικό). 

 

Νέες τάσεις

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μια σταδιακή μεταστροφή των προτιμήσεων των τουριστών - και αντίστοιχα στην προσφορά τουριστικών υπηρεσιών- προς πιο ειδικές και ανεξάρτητες μορφές, προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του κάθε τουρίστα για περιπλάνηση στη φύση, αναζήτηση πολιτισμικών δραστηριοτήτων, έντονη άσκηση, αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων ζωής και διάφορες άλλες ειδικές μορφές κτλ. Οι νέες τάσεις φανερώνουν μια στροφή από το μαζικό απρόσωπο και παθητικό τουρισμό, σε τουρισμό συμμετοχικό, επιλεκτικό, με σεβασμό στο τοπικό πολιτισμό και το περιβάλλον.

 

Αλλαγές παρατηρούνται στη συχνότητα και διάρκεια των διακοπών, στην κατανομή τους στο χρόνο και στην ποικιλία των σκοπών για αναψυχή. Ο πιο σημαντικός παράγοντας σχετίζεται ίσως με μία αλλαγή και  εξέλιξη των ψυχαγωγικών αναγκών και κινήτρων των σύγχρονων ανθρώπων. Η αύξηση του ελεύθερου χρόνου, που εντείνεται από τη σταδιακή μείωση του χρόνου εργασίας, προσφέρει πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες απόδρασης, οι οποίες είναι και κατανεμημένες στο σύνολο του έτους. Οι διακοπές δε θεωρούνται πια ως ένας απλός παραθερισμός στη θάλασσα. Η ανάπτυξη της αστικοποίησης δημιουργεί μία πολύ ισχυρή επιθυμία για υπαίθριες ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Ο σύγχρονος τουρίστας αναζητά μάλλον τη διαφυγή σ' ένα νέο τρόπο ζωής που δεν του φέρνει στο μυαλό παραστάσεις της καθημερινότητας του. Είναι ένα άτομο περισσότερο συμμετοχικό και ενεργό, παρά παθητικό και αντικείμενο περιποιήσεων.

 

Οι νέες τάσεις και ειδικές απαιτήσεις στην τουριστική ζήτηση γενικά επιβάλλουν με έμφαση την ποιότητα στο προσφερόμενο τουριστικό προϊόν. Μέρος αυτής της ποιότητας είναι και το περιβάλλον (φυσικό και πολιτισμικό). Η ποιότητα αποτελεί και ουσιαστική προϋπόθεση για την μακροχρόνια διατήρηση της ίδιας της τουριστικής δραστηριότητας. Ο τουρισμός σταδιακά επανα-προσανατολίζεται με βάση την ποιότητα και την αξία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς ενός τόπου. Η ανάπτυξή του σε μια περιοχή είναι άμεσα συναρτημένη με τη διαθεσιμότητα φυσικών και πολιτιστικών πόρων.

 

Σήμερα οι τουρίστες αναζητούν ολοένα και περισσότερο εξατομικευμένες επιλογές και η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει, με τη χρήση κυρίως ηλεκτρονικών μέσων, την αναζήτηση προϊόντων προσαρμοσμένων στις ατομικές ανάγκες του χρήστη, με σκοπό τη βέλτιστη εξισορρόπηση ανάμεσα στην ποιότητα και τη θετική εμπειρία, από τη μία πλευρά, και στην τιμή του προϊόντος, από την άλλη.

 

"Νέο πρότυπο διακοπών" και "αγροτουρισμός" φαίνεται να "δένονται" σε μια σχέση αίτιου - αιτιατού, χωρίς σαφείς και προκαθορισμένους ρόλους. Χωρίς να μπορεί να διακριθεί εύκολα το αν υπήρξε συνειδητή προσέγγιση ή αντίθετα μια φυσική απόληξη κάποιων αναγκών, χωρίς να μπορεί ξεκάθαρα να διακριθεί το αν ο αγροτουρισμός γεννήθηκε ακριβώς από τις εσωτερικές αυτές ανθρώπινες ανάγκες ή αντίθετα ώθησε τον άνθρωπο στο να πλησιάσει και να κατανοήσει καλύτερα τη μαγεία της καθαρής φυσικής ζωής.

 

Ίσως ο τουρισμός στο χωριό να δίνει την ευκαιρία στον άνθρωπο να κατανοήσει καλύτερα τον ίδιο του τον εαυτό, να επανεξετάσει τη σχέση του με το γύρο χώρο του καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη αντίστοιχη προσπάθεια.

 

Ανάγκη για σχεδιασμένη σύνδεση αγροτουρισμού με τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους.

 

Ο τουρισμός στα χωριά απαιτεί σχεδιασμό. Αποδίδει όταν λειτουργεί βάσει ενός σχεδίου που να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανάπτυξης και προστασίας μιας περιοχής. Είναι κρίσιμο και σημαντικό να υπάρχει ένα συνολικότερο σχέδιο, που θα περιλαμβάνει την ελεγχόμενη ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων και την προστασία της φύσης και το οποίο θα συντάσσεται με τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

 

Δεδομένου ότι ο τουρίστας στον αγροτουρισμό  δεν είναι εσώκλειστος σε μια μονάδα αλλά κινείται ελεύθερος ή υπό καθοδήγηση στο δημόσιο χώρο, η γενική εντύπωση που προσλαμβάνει επηρεάζεται από την αξία του. Έτσι η αγροτουριστική ανάπτυξη στα χωριά δεν εξαρτάται μόνο από το πλήθος και την ποιότητα των καταλυμάτων αλλά ίσως περισσότερο από την οργάνωση και την ποιότητα του δημόσιου χώρου. Μπορεί ο γενικότερος σχεδιασμός και προγραμματισμός να είναι ο αναγκαίος και βασικός παράγοντας αγροτουριστικής ανάπτυξης, ωστόσο οι μικρές παρεμβάσεις και η φροντίδα για πολιτισμένο περιβάλλον (καθαριότητα, καλαισθησία κτλ) έχουν ίση αξία και είναι στο χέρι των τοπικών κοινωνιών και των τοπικών αρχών.

 

Η διαμόρφωση των υπαίθριων χώρων, μονοπάτια, λιθοδομές, τουαλέτες, παρτέρια, πινακίδες, η συντήρηση των μνημείων, η διατήρηση των παραδοσιακών αρχιτεκτονικών προτύπων, αποτελούν εκ των πραγμάτων υποχρεωτική ενασχόληση των τοπικών αρχών και κοινωνιών που επιθυμούν την αγροτουριστική ανάπτυξη της περιοχής τους.

 

Αγροτουρισμός λοιπόν με μοναδική υπηρεσία την προφορά καταλύματος δεν γίνεται. Ή όπου επιχειρείται αποτυγχάνει. Σύμφωνα με τη συλλογιστική μας η φιλοξενία στα καταλύματα συνδέεται οργανικά με το πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον τους. Αυτή η σύνδεση δεν μπορεί να προκύψει από μόνη της. Απαιτείται η κατάλληλη οργάνωση και η οποία αποτελεί υπηρεσία που προσφέρεται από την αγροτουριστική επιχείρηση. Το γεγονός όμως ότι η μικρή επιχείρηση δεν εξουσιάζει και δεν διαχειρίζεται την ποιότητα του «περιβάλλοντός» της ή δεν μπορεί να αναλάβει το κόστος της, συνεπάγεται ότι οι τοπικοί φορείς πρέπει να αναλάβουν αυτή την υποχρέωση. Σε κάθε περιοχή που επιζητείται η ανάπτυξη του αγροτουρισμού ή υπάρχουν αγροτουριστικές μονάδες πρέπει να διαμορφώνονται και να εφαρμόζονται τα κατάλληλα σχέδια αξιοποίησης των πολιτιστικών και φυσικών πόρων.

 

Η ύπαιθρος στην Κρήτη, στην Ελλάδα, αλλά και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζει μια τεράστια ποικιλομορφία, διαθέτει ένα σημαντικό απόθεμα πολιτιστικών και φυσικών πόρων. Το ζητούμενο είναι η Πολιτεία, οι τοπικοί φορείς που ενδιαφέρονται για την τοπική ανάπτυξη, την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων προβλημάτων των αγροτικών περιοχών, να έχουν ένα τέτοιο προσανατολισμό. Να συνεργαστούν με τις αγροτουριστικές επιχειρήσεις, να διαμορφώνουν σχέδια, να αναλαμβάνουν την οργάνωση και διαχείριση του δημόσιου χώρου, ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητά του, να ενσωματώνονται και να εμπλουτίζονται οι τουριστικές δραστηριότητες κάθε περιοχής. Μεθοδολογίες και καλές πρακτικές υπάρχουν σε κάθε τόπο. Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση, η δουλειά και η διορατικότητα να δημιουργήσει κανείς κάτι το ιδιαίτερο, το ξεχωριστό, το νέο, το ποιοτικότερο. 

 

Χανιά 22-2-2007

Γιώργος Αγοραστάκης

 

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr