Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Νεότερα του 2014 Βαγγέλης Κτιστάκης (1907-1944) - Πρωτοπόρος του αντιφασιστικού κινήματος
Βαγγέλης Κτιστάκης (1907-1944) - Πρωτοπόρος του αντιφασιστικού κινήματος Εκτύπωση E-mail

Μνήμη Βαγγέλη Κτιστάκη

Παρακολούθησα προ μηνός μια σημαντική εκδήλωση προς τιμήν του Βαγγέλη Κτιστάκη που πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, με πρωτοβουλία της ΙΛΑΕΚ.

Στην εκδήλωση κατέθεσα τη δικιά μου μαρτυρία που προέρχεται από το βιβλίο μου οι «ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ» (1988). Το βιβλίο είναι εξαντλημένο και σκοπεύω να το επανεκδώσω στο μέλλον. Μια περίληψη ακολουθεί στη συνέχεια:

alt

Ο Βαγγέλης Κτιστάκης υπήρξε μια ηρωική μορφή, ένας πρωτοπόρος του προπολεμικού αντιφασιστικού κινήματος στα Χανιά και στην Ελλάδα.

Γεννήθηκε στα Χανιά το 1907. Η οικογένειά του ήταν πολύ πλούσια, ο πατέρας του διατηρούσε μια επιχείρηση ξυλείας και οικοδομικών υλικών στη πόλη. Αφού τελείωσε το Γυμνάσιο στα μέσα της δεκαετίας του 1920, θα μεταβεί στη Γερμανία για να σπουδάσει στο Βερολίνο Νομικές και Οικονομικές Επιστήμες, στο Πανεπιστήμιο Friedrich Wilhelms (το σημερινό Humboldt Universität zu Berlin). Το 1930 ολοκλήρωσε τις σπουδές του και αναγορεύτηκε σε διδάκτορα.

Στο Βερολίνο ο Κτιστάκης ασπάστηκε το μαρξισμό και συνδέθηκε με το εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα της γερμανικής πρωτεύουσας. Μαζί είδε και έζησε από κοντά την άνοδο και τη γιγάντωση του ναζιστικού φαινομένου, γεγονός που τον επηρέασε έντονα και τον σημάδεψε στην υπόλοιπη ζωή του.

Το 1931, ο Κτιστάκης θα επιστρέφει στα Χανιά, στρατεύεται και υπηρετεί στην 5η Μεραρχία. Στο στρατό συνδέθηκε με τους Χανιώτες διανοούμενους κομμουνιστές Γιώργο Τσιτήλο, Πάνο Κορνάρο, φοιτητές της Νομικής (οι οποίοι είχαν διωχθεί από το Πανεπιστήμιο μετά τις σπουδαστικές κινητοποιήσεις του 1929), όπως και τον γεωπόνο Νίκο Μαριακάκη και δημιούργησαν μια ομάδα που ανέλαβε την ανάπτυξη της οργάνωσης και της πολιτικής δράσης του ΚΚΕ στα Χανιά. Όλοι τους -στην πορεία- θα γίνουν μάρτυρες. Ο Κτιστάκης εκτελέστηκε στην Αγιά Χανίων το 1944 από τους Γερμανούς, ο Κορνάρος και ο Μαριακάκης εκτελέστηκαν στην Καισαριανή στην Αθήνα την πρωτομαγιά του 1944 [http://www.istologos.gr/2008-06-23-10-18-00/2008-06-19-08-50-03/259-kesariani]. Ο Γώργος Τσιτήλος θα εκτελεστεί στον Εμφύλιο το 1948.

Ο Κτιστάκης υπήρξε εξέχουσα μορφή του αριστερού και του αντιφασιστικού κινήματος στην Ελλάδα. «Όσοι τον γνώρισαν -θα γράψει το 1945 ο Ν. Καρβούνης- θα θυμούνται τον υπέροχο άνθρωπο, τον ανεκτίμητο αγωνιστή… Με το φωτεινό του μυαλό, με την βαθειά επιστημονική καλλιέργεια του, με την στέρεα μαρξιστική κατάρτισή του, με την δυνατή κρίση του ήτανε σε θέση να αντιμετωπίζει με βαθύτατη κατανόηση τα θεωρητικά προβλήματα που ξεπηδούσαν από το ραγδαίο ξετύλιγμα των παγκόσμιων γεγονότων και να βρίσκει τη σωστή πρακτική λύση τους… Ακατάβλητος γεμάτος πίστη στον αγώνα, που του είχε γίνει πνοή της ύπαρξής του πάντα ήρεμος μέσα στις πιο σκληρές δοκιμασίες, καρτερικός και ατάραχος, αμόλυντος από κάθε ταπεινότητα ήξερε να δέχεται τις πιο καταθλιπτικές εναντιότητες, να υπηρετεί πιστά τον αγώνα».

Την δεκαετία του '30 θα γίνει ο πρωτοπόρος αγωνιστής των Χανιών. Από το 1933 όταν αποστρατεύτηκε, πήρε την πρωτοβουλία για την ανάπτυξη του αντιφασιστικού κινήματος στη Κρήτη.

Σαν έμπορος και διανοούμενος θα αναπτύξει τη δουλειά του στα δύο αυτά στρώματα της πόλης, αλλά και στα χωριά. Από χωριό σε χωριό, από βουνό σε βουνό, αεικίνητος ο Κτιστάκης με τη “βούργια στη ράχη” οργώνει την Κρήτη οργανώνοντας τον λαό της υπαίθρου απέναντι στο φασισμό και τον πόλεμο που απειλητικά πλησιάζει.

Τον Μάη του '34 βγάζει την εφημερίδα "Λευτεριά" που θα κυκλοφορεί μέχρι το Γενάρη του '35. Όργανο των φίλων της αντιφασιστικής κίνησης στην Κρήτη.

Στο εμπνευσμένο κύριο άρθρο «το πρόγραμμά μας», καθορίζει τους σκοπούς της εφημερίδας που είναι: «η διαφώτιση του λαού γύρω από το πρόβλημα του φασισμού και του πολέμου, τη φοβερή απειλή κατά της ανθρωπότητας που διαγράφεται στον ορίζοντα…» Καλεί τους εργαζόμενους, ανεξάρτητα από ιδεολογία και πολιτικά φρονήματα να ενωθούν στον αντιφασιστικό αγώνα.

Ο Κτιστάκης δημοσιεύει συνεχώς άρθρα, πρωτοστατεί σ΄όλες τις μαζικές μαχητικές λαϊκές διεκδικήσεις και εισάγει τα αντιφασιστικά ζητήματα.

Το γεγονός ότι ήταν πολύ αγαπητός στους διανοούμενους και σε αστικούς κύκλους των Χανίων, τον έκανε πολύ μισητό στο δεξιό κατεστημένο της πόλης.

«…Είναι δυνατόν να εμφορείται από αγροτικόν πνεύμα ο Κτιστάκης αφού δεν ήδεν ακόμα την οσμήν του αγρού, αφού δεν μπορεί να γνωρίσει την αμυγδαλιά απ’ την εληά και αφού ουδέποτε ησθάνθη ή εδοκίμασεν τας τραχύτητας την φτώχειαν, την αγωνίας και τας απείρους ελλείψεις και ανάγκας που συνοδεύουν συνεχώς τους αγρότας;

Ποιά δύναται να είναι η σχέσις του κ. Κτιστάκη με τους αριστερούς εργάτας; Μήπως ησθάνθη ποτέ τον πόνον, τον κόπον, την πείναν ή την καθημερινήν αγωνίαν της βιοπάλης των;

Πως είναι δυνατόν να επικοινωνήσει ποτέ ψυχικώς μετ' αυτών αφού αγνοεί παντάπασιν τους όρους διαβιώσεως των;

Διατί όμως να ερωτώμεν αφού οσαδήποτε ερωτήματα και αν παραθέσομεν ουδεμία, ουδέ ισχοτάτη δικαιολογητική απάντησις είναι δυνατόν να δοθεί από τον πλουτοκρατοκομμουνιστήν…

ΑΓΡΟΤΑΙ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ ΓΡΗΓΟΡΕΙΤΕ!

. . . δια την παγίδα που σας στήνει, επιθυμεί να γίνεται θόρυβος περί το όνομά του, και επιχειρεί καπηλευόμενος υπόπτως τας αρχάς σας να αναλάβη την κηδεμονίαν σας, ως να μην υπήρχον μεταξύ σας ικανοί και άξιοι δια την αποστολήν αυτήν...» γράφει σε πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο της, με τίτλο «Ο ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΗΣ!» η εφημερίδα "ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ”, (18/6/36).

Τον Μάρτη του 1934 συλλαμβάνεται ύστερα από επανειλημμένες "συστάσεις" της Ασφάλειας. Σκοπός τους είναι να τον παραπέμψουν για παράβαση του ιδιώνυμου. "Ας μάθει ο κύριος Βαγγέλης, πως ως ένα σημείο μπορεί να παίζει μαζί μας" απαντά ο διοικητής της Ασφάλειας στην αδελφή του. Όμως ήταν τέτοια η κινητοποίηση των Χανιωτών, από επιτροπές ως προσωπικότητες, που πήραν σβάρνα, όλους τους αρμόδιους και αναρμόδιους πολιτικούς, κυβερνητικούς και δικαστικούς παράγοντες, που τους αναγκάστηκαν να τον απολύσουν.

Αρχές του 1937 εκτοπίζεται στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης και πάλι τον σώζει η αγάπη και η κινητοποίηση των συμπολιτών του. Το Μάρτη του ίδιου χρόνου μπαίνει στην παρανομία καταζητούμενος και επικηρυγμένος από την κυβέρνηση με 50.000 δραχμές.

Ο αντίκτυπος της διεθνούς οικονομικής κρίσης του 1929, έγινε αισθητός στην Ελλάδα κυρίως από το 1932. Στις 18 Μαρτίου η Ελλάδα κηρύσσει χρεοστάσιο. Η κρίση κλόνισε την Κυβέρνηση Βενιζέλου, η οποία φαινόταν ως τότε σταθερή. Ο Βενιζέλος παραιτήθηκε και σχηματίστηκε νέα Κυβέρνηση με Πρωθυπουργό τον Αλ. Παπαναστασίου για να ανατραπεί και αυτή στη συνέχεια και η χώρα να οδηγηθεί σε εκλογές.

Στις εκλογές του Σεπτέμβρη που έγιναν με απλή αναλογική, κανένα κόμμα δεν συγκέντρωσε αυτοδύναμη πλειοψηφία. Σχηματίστηκε Κυβέρνηση Π. Τσαλδάρη - Γ. Κονδύλη - Ιωάν. Μεταξά. Και αυτή η Κυβέρνηση ανατράπηκε τον Ιανουάριο του 1933. Ο Βενιζέλος στη συνέχεια αφού σχημάτισε νέα Κυβέρνηση, προκήρυξε εκλογές με το πλειοψηφικό σύστημα, που έδωσαν τη νίκη στους αντιβενιζελικούς. Το Μάρτιο του 1933 σχηματίστηκε Κυβέρνηση από τον Τσαλδάρη και υπουργό στρατιωτικών το Γεώργιο Κονδύλη.

Στην ίδια περίοδο ο Αδόλφος Χίτλερ κερδίζει τις εκλογές και διορίζεται (30/01/33) καγκελάριος της Γερμανίας.

Αρχές του Μάρτη οι εκλογές για το Γερμανικό Κοινοβούλιο δίνουν και τη κυβέρνηση στο Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα.

Ταυτόχρονα οι εκλογές για το Ελληνικό Κοινοβούλιο δίνουν τη νίκη στα αντιβενιζελικά κόμματα («Ηνωμένη Αντιπολίτευση»), που συνασπίστηκαν υπό την αρχηγία του Παναγή Τσαλδάρη.

Οι εξελίξεις πλέον στον κόσμο και στην Ελλάδα είναι ραγδαίες. Ο φασισμός καλπάζει. Είναι η εποχή της αντιφασιστικής πάλης στη χώρα μας. Ο φασισμός και ο πόλεμος είναι προ των θυρών.

Η ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΠΑΛΗ ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ

Στην Ελλάδα εντείνονται οι προσπάθειες για την παλινόρθωση της μοναρχίας. Ο κρατικός μηχανισμός και ο στρατός άρχισαν να εκκαθαρίζονται από τους ανθρώπους της Βενιζελικής παράταξης και επανδρώνεται με μοναρχικά και φασιστικά στοιχεία.

Η μόνη πολιτική δύναμη που αγωνιζόταν για την συγκρότηση αντιφασιστικού μετώπου, των δημοκρατικών κομμάτων και οργανώσεων για την αντιμετώπιση του κινδύνου του φασισμού και του πολέμου ήταν το ΚΚΕ.

Το Μάρτη του '34 με πρωτοβουλία του Κτιστάκη συγκροτείται στα Χανιά Επιτροπή του Μετώπου Αντιφασιστικής Πάλης.

«...Τίποτε από όλα αυτά δε θα αποφύγουμε αν δεν κινηθούμε μονάχοι μας. Η τύχη μας βρίσκεται στα χέρια μας. Ας αντισταθούμε όσο είναι καιρός ακόμα….» Γράφει η προκήρυξη κάλεσμα της Επιτροπής προς τους Χανιώτες:

«...Έχουμε την πεποίθηση πως κι εσείς έχετε πλήρη επίγνωση της σοβαρότητας του κιντύνου, όσον και του τρόπου που μονάχα με αυτόν θα τον ξεφύγουμε. Με την πεποίθηση αυτή σας καλούμε την 22 τρέχοντος στην αίθουσα του θεάτρου Ολύμπια, ώρα 6μμ με σκοπό να συζητήσουμε κι αποφασίσουμε για τη δημιουργία μιας μαζικής οργανώσεως ΜΕΤΩΠΟΝ ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΛΗΣ και για τη σύγκληση παλλαϊκής συγκέντρωσης, που θα βγάλει τη διοικητική Επιτροπή.

Χανιά 18 Μάρτη 1934

Η προσωρινή Επιτροπή κατ εντολήν των οικείων οργανώσεων.

Για τις εφεδρικές οργανώσεις: Ευτύχης Παλήκαρης, Κωνσταντίνος Μαριδάκης

για τον κρητικό φιλολογικό σύλλογο: Μαρία Καλαϊτζάκη, Αντώνης Μαρής

για την ομάδα δικηγόρων: Τηλέμαχος Καλεμικιέρης

για την ομάδα διανοουμένων: Βαγγέλης Κτιστάκης»

Στην Αθήνα ιδρύεται από προσωπικότητες Πανελλαδική Αντιφασιστική Επιτροπή για την υπεράσπιση των ελευθεριών των εργαζόμενων Ανάμεσα στα μέλη της ο Νίκος Καρβούνης, ο Κώστας Βάρναλης, ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Δημήτρης Γληνός κλπ.

Αρχές του Ιούνη 1934 συνέρχεται το Πανελλαδικό Αντιφασιστικό Συνέδριο με 1.200 αντιπρόσωπους από όλη την Ελλάδα. Από τα Χανιά συμμετέχουν 15 αντιπρόσωποι με επικεφαλής τον Β. Κτιστάκη που έχουν εκλεγεί από συνελεύσεις σωματείων και οργανώσεων.

Από την Αθήνα ο Κτιστάκης συνεχίζει για το Παρίσι αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Παγκόσμιο αντιφασιστικό συνέδριο.

Το 1935 ο στρατηγός Κονδύλης ανάτρεψε με πραξικόπημα την κυβέρνηση Τσαλδάρη, έγινε αντιβασιλιάς και προκήρυξε δημοψήφισμα με σκοπό την επαναφορά της μοναρχίας. Την παλινόρθωση της μοναρχίας αρχές του 1936, ακολούθησε μετά λίγους μήνες η εγκαθίδρυση της φασιστικής δικτατορίας του Μεταξά. Οι πρώτες ενέργειες των φασιστών ήταν να συλλάβουν και να φυλακίσουν τους αριστερούς. Ο Κτιστάκης, μετά την πρώτη εκτόπισή του το 1936 περνά στην παρανομία. Από το 1937, ως το 1944 που θα εκτελεστεί, θα βρίσκεται στην παρανομία.

Και στην διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά, -παράνομος ον- δεν εγκατέλειψε την προσπάθεια ίδρυσης των αντιφασιστικών οργανώσεων και ανάπτυξης του αντιδικτατορικού κινήματος στην Κρήτη. Στη αντιδικτατορική εξέγερση των Χανίων το 1938, θα βρίσκεται εκτός Κρήτης. Όμως σαν να ήταν παρόν. Είχε δουλέψει πολύ πριν γι’ αυτήν.

Τα πρώτα χρόνια της κατοχής θα βρεθεί στην Αθήνα παρεξηγημένος, διαγραμμένος και απομονωμένος από το κόμμα του. Το 1943, θα γίνει ξανά δεκτός πίσω, και την Άνοιξη του 1944, θα οριστεί αντιπρόσωπος της ΠΕΕΑ στην Κρήτη και θα κατεβεί στο νησί. Επίσης θα οριστεί και ως γραμματέας του Γραφείου Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ.

Στις 13 Ιουνίου του 1944, ο Κτιστάκης θα πέσει σε μπλόκο ελλήνων χωροφυλάκων στην εβραϊκή συνοικία των Χανίων, θα αναγνωριστεί και θα συλληφθεί. Θα παραδοθεί στους Γερμανούς και θα οδηγηθεί στο κολαστήριο της Αγιάς, όπου θα δολοφονηθεί από τους Ναζί με βάρβαρο τρόπο, στην διαδρομή προς τον τόπο εκτέλεσης του –στο Γολγοθά της Αγιάς- στις 16 Ιουνίου 1944.

Φωτογραφίες 1988: αποτίοντας φόρο τιμής στο Βαγγέλη Κτιστάκη, στο τόπο εκτελέσεων στο Γολγοθά της Αγιάς.

alt

alt

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr